Pacjent w wieku podeszłym – część I

pacjent_w wieku podeszłym cz I

Jednym ze skutków wysokiego rozwoju gospodarczego oraz postępu cywilizacyjnego jest starzenie się społeczeństwa. Zgodnie z prognozą demograficzną przedstawioną przez Główny Urząd Statystyczny do 2050 roku zmniejszy się liczba dzieci oraz osób dorosłych i jednocześnie zwiększeniu ulegnie populacja osób w wieku podeszłym, tj. powyżej 65 roku życia. W obliczu obecnych i przewidywanych tendencji demograficznych niezwykle ważnym zadaniem będzie racjonalna alokacja środków finansowych w systemie opieki zdrowotnej.

Analizy farmakoekonomiczne winny być wsparte edukacją pacjenta, który poprzez aktywne podejście do zdrowia będzie mógł realizować założenia „samoopieki”, rozumianej jako podjęcie samodzielnych działań na rzecz własnego zdrowia. Pojęcie to ściśle wiąże się z kształtowaniem nawyków zdrowotnych oraz aktywnym kontrolowaniem stanu zdrowia, które to pozwolą na wczesne wykrywanie objawów choroby i selekcję przypadków, które powinny zostać poddane konsultacji lekarskiej. Samoopieka w kontekście pacjentów z chorobami przewlekłymi (nadciśnienie, cukrzyca, choroba nowotworowa) oznacza świadome działania, zmierzające do akceptacji stanu zdrowia oraz radzenia sobie z objawami i wdrożoną terapią. Pojęcie „self-management”, czyli samoopieka, odpowiedzialność za własna zdrowie, zyskuje na znaczeniu, ponieważ dzisiejsza medycyna, to już nie tylko leczenie jednostek chorobowych, lecz przede wszystkim zapobieganie im. Każdy pacjent ma prawo lub wręcz obowiązek aktywnego uczestnictwa w działaniach, zmierzających do maksymalizacji własnego stanu zdrowia. Wzrost świadomości wzmacniany jest przede wszystkim przez lekarza i farmaceutę, pełniących funkcję edukatorów. Zatem samoopieka nie oznacza pełnego polegania na sobie samym, lecz na mądrej i zrównoważonej współpracy pomiędzy przedstawicielem ochrony zdrowia a pacjentem.

Grupa pacjentów w wieku podeszłym, a zatem w wieku powyżej 65 roku życia, nie jest grupą jednorodną. Na powyższą różnorodność wpływ mają, m.in. niejednorodny proces starzenia, indywidualnie występujące jednostki chorobowe o charakterze przewlekłym, przyjmowanie leków oraz czynniki psychospołeczne. Zatem wśród pacjentów w wieku podeszłym możemy wyróżnić zarówno osoby zdrowe prowadzące aktywny tryb życia (najczęściej w okresie wczesnej starości, tj. 65 – 74 lata), jak i przewlekle chorych sprawnych lub z różnego stopnia niesprawnością funkcjonalną. Cechą nadrzędną, definiującą wszystkich pacjentów powyżej 65 roku życia jest zjawisko nakładania się na siebie zmian chorobowych i zmian, będących wynikiem procesu starzenia się. Zatem niezmiernie trudno jest rozdzielić zjawiska fizjologiczne (jak np. pogorszenie pamięci) od zjawisk patologicznych, będących wynikiem istniejącej jednostki chorobowej.

Fizjologicznymi następstwami procesu starzenia są, m.in. zmiany w obrębie układu ruchu, takie jak: zmniejszenie wzrostu o kilka centymetrów, pogłębienie kifozy piersiowej, spłycenie lordozy lędźwiowej, ubytek masy kostnej oraz osłabienie siły mięśni. Znamienne są również zaburzenia czynności nerek. Wraz z wiekiem zmniejsza się przepływ krwi przez nerki, co sprzyja rozwojowi zmian niedokrwiennych. Upośledzeniu ulega również funkcja wydalnicza nerek, a to za sprawą zmniejszonej o ok. 30%-50% filtracji kłębuszkowej. (Tab. I)

 

Czynność Rodzaj zaburzenia Konsekwencja kliniczna
Przepływ krwi przez nerki Spadek wraz z wiekiem o 30–50% Skłonność do rozwoju zmian niedokrwiennych w nerkach
Filtracja kłębuszkowa Spadek wraz z wiekiem o 30–50% Upośledzenie funkcji wydalniczej nerek
Zagęszczenie moczu Spadek zdolności zagęszczania i rozcieńczania Skłonność do rozwoju odwodnienia lub przewodnienia
Konserwacja sodu Spadek zdolności konserwacji Na+ Skłonność do rozwoju hiponatremii oraz hipotensji ortostatycznej
Gospodarka potasowa Spadek ogólnej puli K+ i jego funkcji wymienialnej Spadek aktywności układu renina-angiotensyna-aldosteron Skłonność zarówno do rozwoju hipokaliemii, jak i hiperkaliemii
Poziom zakwaszenia moczu Spadek zdolności zakwaszania niezależny od spadku wielkości filtracji kłębuszkowej Rozwój niepełnej kwasicy cewkowej Skłonność do rozwoju jawnej kwasicy metabolicznej

Tabela I. Zmiany czynnościowe nerek u pacjentów w wieku podeszłym.
Rutkowski B. Zaburzenia struktury i funkcji nerek w podeszłym wieku. Gerontologia Polska 2005; 13 (4): 211–217

Wraz z wiekiem można również zaobserwować spadek odporności, będący wynikiem zmniejszenia funkcjonalności limfocytów T i B. Spadek czynności układu immunologicznego manifestuje się przede wszystkim zwiększonym ryzykiem infekcji oraz chorób nowotworowych. Starzenie się organizmu powoduje również znaczące zmiany w składzie ciała oraz elementach strukturalnych tkanek. Zawartość lipidów może ulec zwiększeniu o ok. 14%-30% całkowitej masy ciała, podczas gdy zawartość wody oraz tkanki mięśniowej wraz z wiekiem ulega zmniejszeniu. Biorąc pod uwagę powyższe zwiększeniu ulega objętość dystrybucji leków lipofilnych, takich jak: amiodaron, werapamil, diazepam, lidokaina, haloperydol, chlorpromazyna, dezipramina, amitryptylina, barbiturany, glutetimid, klometiazol, teikoplanina. Jednocześnie zmniejszeniu ulega objętość dystrybucji leków hydrofilowych, takich jak: antybiotyki aminoglikozydowe, propranolol, atenolol, sotalol, acebutolol, cymetydyna, teofilina, digoksyna, hydrochlorotiazyd, sole litu, morfina. Zmniejszone stężenie albumin przy jednoczesnym zwiększonym stężeniu kwaśnej alfa1-glikoproteiny również wpływa na dystrybucję leków w organizmie. W konsekwencji cymetydyna i furosemid słabiej wiążą się z białkami surowicy krwi, a leki o odczynie zasadowym, tj. propranolol, alprenolol, imipramina, amitryptylina, chlorpromazyna, lidokaina, chinidyna, mianseryna, dizopyramid wchodzą w silniejsze interakcje z kwaśną alfa1-glikoproteiną. U osób w wieku podeszłym obserwuje się nie tylko zmiany w obrębie dystrybucji leków, ale również w ich wchłanianiu, metabolizmie i wydalaniu. Zaburzenia wchłaniania leków są naturalną konsekwencją zwiększonego pH soku żołądkowego, zwolnienia perystaltyki przewodu pokarmowego, zmniejszenia przepływu krwi przez przewód pokarmowy oraz zwiększonej suchości w jamie ustnej. Rezultatem zmniejszonego przepływu wątrobowego, spadku masy wątroby oraz zmniejszonej aktywności enzymów wątrobowych u osób w wieku podeszłym można zaobserwować również zmiany w metabolizmie substancji leczniczych. Wydłużeniu ulega biologiczny okres półtrwania: barbituranów, fenylbutazonu, paracetamolu, teofiliny, chinidyny oraz pochodnych benzodiazepin.

Jedną z głównych zasad farmakoterapii u pacjentów w wieku podeszłym jest dokonanie swoistej rewizji wszystkich stosowanych leków celem wykluczenia problemów lekowych rzeczywistych oraz potencjalnych. W działania te zaangażowany powinien być nie tylko lekarz prowadzący, ale również farmaceuta, który w ramach opieki farmaceutycznej, będącej integralną częścią systemu opieki zdrowotnej wielu krajów, dokona m.in. przeglądu lekowego u pacjentów w wieku podeszłym. Pozwoli to bez wątpienia na zapewnienie możliwie największej skuteczności i bezpieczeństwa stosowanej farmakoterapii.

 

0 comments
Previous Post
opieka_farm_wpis_4
Next Post
POCHP_opieka_farm (2)

Dostęp do zawartości serwisu opiekafarm.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawia recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.