Opieka nad kobietą w ciąży – Wstęp

opieka_nad_kobietą_w_ciąży

Około 90% kobiet deklaruje, że w czasie ciąży przyjmowała przynajmniej jeden lek, jednak dostęp do informacji na temat farmakoterapii podczas ciąży, nadal jest ograniczony. Wynika to głównie z trudności w pozyskiwaniu danych na ten temat, jednak nie można zapominać, że nieleczona choroba stanowi większe zagrożenie, zarówno dla matki jak i dziecka, niż racjonalna terapia.


Istnieje kilka sytuacji, kiedy podjęcie farmakoterapii jest niezbędne, tj.: kontynuacja leczenia chorób przewlekłych (np.: nadciśnienie), rozwój chorób indukowanych ciążą (np.: cukrzyca) czy potrzeba opóźnienia przedwczesnego porodu. Podczas wyboru leków podawanych kobiecie w ciąży należy uwzględnić wpływ substancji leczniczej na płód. Przydatna w codziennej praktyce jest znajomość klasyfikacji leków według ich działania w okresie ciąży zaproponowana przez FDA (Food and Drug Administration).


Klasyfikacja leków według ich działania w okresie ciąży
(Food and Drug Administration – FDA)


KATEGORIA A
Badania prowadzone na kobietach ciężarnych nie wykazały szkodliwego działania na płód
(np.: kwas foliowy)


KATEGORIA B
Badania prowadzone na zwierzętach laboratoryjnych nie wykazały szkodliwego działania na płód, jednak nie zostały one potwierdzone na kobietach ciężarnych
(np.: paracetamol)


KATEGORIA C
Badania prowadzone na zwierzętach laboratoryjnych wykazały szkodliwe działanie na płód, jednak nie zostały one potwierdzone w badaniach na kobietach ciężarnych;
UWAGA ! Leki te mogą być stosowane tylko wtedy kiedy korzyści przewyższają ryzyka działań niepożądanych na płód
(np.: metyldopa)


KATEGORIA D
Istnieje udokumentowane ryzyko uszkodzenia płodu u ludzi, leki te mogą być  podawane kobietą w ciąży,UWAGA! Leki te mogą być stosowane tylko w stanach zagrażających życiu matki i kiedy leki z kat. A, B i C nie mogą być zastosowane lub są nieskuteczne
(np.: kwas acetylosalicylowy)


KATEGORIA X
Leki wykazują szkodliwe działanie na płód u ludzi i ryzyko stosowania przewyższa wszystkie korzyści, leki te są bezwzględnie przeciwwskazane dla kobiet w ciąży
(np.: talidomid)


Kolejną ważną kwestią są zmiany w farmakokinetyce kobiet ciężarnych. Etapy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania leków w trakcie ciąży przebiegają w nieco inny sposób, a różnice należy wziąć pod uwagę podczas ustalania farmakoterapii.

Zmiany w procesie wchłaniania wynikają głównie z opóźnienia opróżniania żołądka, zmniejszonej motoryki układu pokarmowego oraz zwiększenia sekrecji kwasu solnego w żołądku, a tym samym wzrostu pH. Prowadzi to przede wszystkim do przedłużenia procesu trawienia i wchłaniania oraz kumulacji leków w przewodzie pokarmowym. Dodatkowo w zależności czy substancja jest czy nie jest metabolizowana w żołądku lub jelitach dochodzi odpowiednio do zmniejszenia lub zwiększenia jej absorpcji. Warto podkreślić, że w czasie ciąży występuje zwiększone ukrwienie skóry i błon śluzowych, co przyczynia się do zwiększonego wchłaniania leków podawanych miejscowo (gł.: dopochwowo i donosowo).

Następnie, przez zwiększenie całkowitej ilości płynów w organizmie ciężarnych, zwiększeniu ulega objętość dystrybucji (gł.: leki hydrofilowe). Z kolei zmniejszone stężenie albumin w osoczu prowadzi do wzrostu ilości frakcji leku wolnego, która może przedostawać się do krążenia płodowego, a wzrost objętości tkanki tłuszczowej powoduje wzmożoną kumulację i opóźnienie działania leków lipofilowych.

Aktywność izoenzymów uczestniczących w metabolizmie leków (CYP1A4, CYP3A4 i CYP2D6) ulega modyfikacji przez wzrost syntezy hormonów, estrogenów i gestagenów, u kobiet w ciąży.

W czasie ciąży zwiększeniu ulegają przepływ krwi przez nerki (o 80-90%) oraz filtracja kłębuszkowa (o 70%), co prowadzi do przyspieszenia procesu wydalania leków usuwanych z organizmu w postaci niezmienionej.

Podczas leczenia kobiet ciężarnych należy wziąć pod uwagę długość trwania terapii oraz sposób dawkowania.
W przypadku chorób przewlekłych lepiej zaordynować leki długodziałające, aby zmniejszyć częstotliwość ich podawania, natomiast jeżeli dolegliwość jest czasowa, to lepiej zastosować leki krótkodziałające, w celu uniknięcia przedłużonej ekspozycji na substancję leczniczą.

Podsumowując, kobieta w ciąży to trudny, ale ważny przypadek dla farmaceuty prowadzącego opiekę farmaceutyczną, ponieważ zastosowana farmakoterapia ma wpływ na dwie osoby. Podczas codziennej praktyki warto zapamiętać, aby stosować minimalne dawki efektywne, unikać polipragmazji oraz prowadzić szczegółową obserwację zmian w organizmie matki i dziecka.

 

 

0 comments
Previous Post
ankieta_samoleczenie
Next Post
interakcje

Dostęp do zawartości serwisu opiekafarm.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawia recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.